นกคุ้มปาฏิหาริย์ในอัคคี
นกคุ่ม หรือ นกคุ้ม เป็นนกตัวเล็กอ้วนอุ้ยอ้าย มองเผินๆ คล้ายนกกระทา ชอบวิ่งเล่นอยู่กับดิน ชอบซุกอยู่ตามกอหญ้าริมท้องนา หากินเป็นฝูงหรือไปเป็นคู่ มีลายสีเหลืองหรือสีน้ำตาลเข้มมีจุดประสีดำตามตัว ปีกแข็งบินได้ปราดเปรียว มีหลายชนิดแต่ละชนิดมีขนาดสีและลายขนต่างกัน จัดว่าเป็นนกที่พบเจอได้ยาก
เหตุที่นกคุ่มหรือนกคุ้มได้รับความเชื่อถือและยกระดับให้เป็นของขลังอันศักดิ์สิทธิ์นั้นเริ่มต้นมาจากชาดกตอนหนึ่งในพระเจ้า 500 ชาติในอดีตกาลหนึ่งขณะพระพุทธเจ้าพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ได้ไปบิณฑบาตในหมู่บ้านชาวมคธและเมื่อฉันเสร็จแล้วก็เสด็จไปตามทางก็พบไฟป่ากำลังโหมอย่างร้อนแรง ชาวบ้านต่างกลัวตายจึงพากันดับไฟกันอย่างชุลมุน แต่ถูกพวกภิกษุสงฆ์ห้ามไว้และเตือนให้อยู่ในอาการที่สงบทันทีที่เปลวไฟป่าลามใกล้เข้ามาหาพระพุทธองค์อยู่ๆก็ดับไปเองสร้างความแปลกประหลาดใจแก่ภิกษุทั้งหลาย เพื่อคลายความสงสัยของพวกภิกษุ พระพุทธองค์จึงตรัสปรารภถึงไฟป่าที่ดับมอดลงนั้นว่าเหตุที่ไฟไหม้มาถึงบริเวณนี้แล้วดับมอดลงนั้น หาใช่เป็นอานุภาพของพระองค์ในบัดนี้ หากแต่เป็นพลานุภาพของคำสัตยาธิษฐานเมื่อครั้งที่เคยเสวยชาติเป็นลูกนกคุ่มต่างหาก และทรงนำชาดกอดีตชาติในครั้งนั้นมาแสดงมีใจความว่าอดีตชาติหนึ่งพระองค์ทรงเสวยชาติพระโพธิสัตว์เป็นลูกนกคุ่มที่เพิ่งฝักไข่ ปีกหางจึงยังไม่แข็งแรงดี วันหนึ่งพ่อนกกับแม่นกได้ออกหาอาหารตามปกติ ในวันนั้นได้เกิดไฟป่าลุกลามไปทั่วไม่นานไฟก็ได้ลามมายังรัง แต่นกคุ่มสองผัวเมีย ได้บินออกจากรังไป เพราะกลัวตายปล่อยให้นกคุ่มลูกน้อยนอนผจญภัยอยู่ตามลำพัง นกคุ่มน้อย เมื่อเห็นไฟไหม้ใกล้เข้ามา จึงรำลึกถึงคุณแห่งศีลและสัจจะแล้วว่า “คุณแห่งศีลมีอยู่ในโลก ความสัจ ความสะอาด และความเอ็นดูมีอยู่ในโลก ด้วยความสัจนั้น ข้าพเจ้าจักทำสัจกิริยาอันยอดเยี่ยมข้าพเจ้าพิจารณากำลังแห่งธรรมระลึกถึงพระชินเจ้าทั้งหลายในปางก่อนอาศัยกำลังสัจจะ ขอทำสัจกิริยา”
แล้วกล่าวเป็นคาถาว่า “ปีกของเรา” มีอยู่แต่ก็บินไม่ได้ เท้าทั้งสองของเรา มีอยู่แต่ก็เดินไม่ได้ มารดาและบิดาของเราออกไปหาอาหารดูก่อนไฟป่า ท่านจงถอยกลับไปเสียเถิด” ด้วยอำนาจแห่งสัตยาธิษฐานของลูกนกคุ่มไฟป่านั้นก็ดับลงไปหมดสิ้น จึงพ้นอันตรายด้วยเหตุนี้ นกคุ่มหรือ นกคุ้มจึงเป็นเสมือนคติความเชื่อว่ามีพลังพิเศษ สามารถในเรื่องป้องกันอัคคีภัยได้ บางแห่งกล่าวกันว่า หลายครั้งที่เกิดไฟไหม้ทุ่งหญ้าลุกลามไปทั่ว แต่แล้วเมื่อไฟมอดดับลงก็พบว่ารังของนกคุ่มอยู่ในกอหญ้า บางส่วนที่ไม่ไหม้ไฟ
นอกจากตัวนกคุ่มแล้ว ยังมีพรรณไม้มงคลชนิดหนึ่งที่มีความเชื่อว่าถ้าปลูกว่านนกคุ้มไว้นบริเวณบ้านจะให้คุณในทางป้องกันอันตรายต่างๆโดยเฉพาะในการป้องกันอัคคีภัยได้เป็นอย่างดี ซึ่งว่านนกคุ้มเป็นว่านที่มีอยู่หัวอยู่ใต้ดิน ลักษณะใบรีกลมคล้ายปีกนก มีลายแต้มสีเขียวเข้มสวยงาม ดอกมีสีขาวปนม่วงเล็กน้อย
ในส่วนเครื่องรางของขลังของนกคุ่ม หรือ นกคุ้ม แกะจากไม้สักไม้กาฝากและไม้มงคลอื่นๆ เป็นรูปตัวนกอ้วนกลมแล้วลงอักขระยันต์ บูชาห้าตัวบ้าง สองตัวบ้างตามศรัทธา ถือเป็นวัตถุมงคลบูชาไว้คุ้มครองทรัพย์สิน ช่วยให้คลาดแคล้วจากภัยอันตรายทั้งปวง และป้องกันอัคคีภัยโดยผู้บูชาส่วนใหญ่จะเอานกคุ้มใส่พานบูชาด้วยน้ำหวาน น้ำผึ้งหรือขนมหวานต่างๆ
เครื่องรางของขลังเกี่ยวกับนกคุ้มอีกชนิดหนึ่ง คือ ผ้ายันต์นกคุ้มที่ใช้ในทางป้องกันอัคคีภัย ไฟไหม้ ฟ้าผ่าใช้พกติดตัวหรือติดไว้ที่บ้านเรือน โดยนำเอาคำอธิษบานซึ่งเป็นคาถาภาษาบาลีของพระโพธิสัตว์เมื่อครั้งเสวยชาติเป็นนกคุ่มมาผูกเป็นยันต์
ด้วยความเชื่อว่านกคุ้ม สามารถคุ้มครองคุ้มภัยได้ จึงมีผู้หาเครื่องรางของขลังพลังนกคุ้มมาบูชาไม่ว่าจะเป็นตามร้านค้า ร้านอาหารและบ้านเรือน ซึ่งนกคุ้มนี้ดูจะคุ้มสมชื่อจริงๆ เพราะนอกจากจะเป็นเรื่องรางแล้ว มองดูดีๆ ก็เป็นของประดับตกแต่งบ้านที่กลมกลืนไปกับเครื่องเรือนอื่นๆ พูดง่ายๆก็คือ ได้ทั้งโชคลาภแถมยังสวยอีกด้วย คุ้มจริงๆ
คาถาบูชานกคุ้ม
บูชาด้วยข้าวสารและน้ำสะอาด
นะโม 3 จบ
สันติ ปักขา อะปัตตะนา
สันติปาทา อะวัญจะนา มาตา ปิตา จะนิกขันตา ชาตะ
เวทะ ปะฏิกกะมะ นะโมพุทธายะ
